Rad je objavljen u časopisu Archaeological Discovery (Vol. 14, No. 2, 2026) i predstavlja prvo kontrolisano arheološko iskopavanje tunela Ravne 6 u Visokom.

Šta je otkriveno?
Tokom sezone 2025. otvoren je i dokumentovan ranije nedostupan dio podzemnog kompleksa Ravne:
• 125 metara tunela sada je dostupno
• oko 60 metara očišćeno tokom 2025. godine
• suhozidne strukture dužine do 5 metara
• drveni artefakti pronađeni na originalnim pozicijama
• životinjski ostaci (NISP = 11)
• kompletna geodetska i stratigrafska dokumentacija

Sva istraživanja provedena su uz zvanične dozvole i u skladu sa standardnim arheološkim metodama.

Šta nam datiranje zaista govori?

Tri uzorka drveta analizirana su metodom AMS radiokarbonskog datiranja:
• 415 ± 29 BP • 433 ± 28 BP
• 402 ± 29 BP
Rezultati odgovaraju periodu kraja 15. i početka 16. stoljeća

Ključna interpretacija

Ovi rezultati pokazuju da je posljednja faza kada je ovaj dio tunela (do ~100 metara od ulaza) bio otvoren i pristupačan datirana u kasni 15. i rani 16. vijek.

Nakon tog perioda:
• formirani su slojevi zemlje, gline i vegetacije iznad ulaza
• pristup tim dijelovima bio je izgubljen stoljećima
Ovo se jasno poklapa sa debelim slojevima materijala koji su blokirali prolaze.

Inženjerski sistem pod zemljom

Istraživanje je otkrilo jasno definisanu unutrašnju strukturu:
• stabilne konglomeratne zidove i svodove
• kompaktni glineni pod deblji od 1 metra
• namjerne naslage zatrpavanja (backfill)
• izgrađene kamene suhozidne strukture
Geometrija, kontinuitet i organizacija prolaza pokazuju da tuneli Ravne nisu slučajne prirodne formacije, već inženjerski oblikovan podzemni sistem.

Zašto je ovo važno?

Ova studija donosi:
• kontrolisano iskopavanje
• dokumentovanu stratigrafiju
• artefakte u originalnom kontekstu
• laboratorijski potvrđene datume
Time se po prvi put uspostavlja čvrsta hronološka osnova za jednu fazu aktivnosti i objašnjava kako i kada su dijelovi tunela postali nedostupni.

Terenski tim
• Ajla Šabanija-Softić (MA arheologije) – rukovodilac iskopavanja
• dr. Semir Osmanagić – koncept istraživanja i interpretacija

Zaključak
Stotinama godina ovi tuneli su bili skriveni.

Danas znamo:
• bili su dostupni i u kasnom srednjem vijeku
• njihova struktura pokazuje namjernu izgradnju, a ne slučajnu prirodnu pojavu

Cijeli rad dostupan ovdje: https://www.scirp.org/journal/paperinformation…