Stranke potrošile najmanje 5,9 miliona KM samo na TV i bilborde

Oglašavanje na televiziji i u printanim medijima koštalo je 2,2 miliona KM. U 70 lokalnih zajednica koje je “Transparency International BiH” obuhvatio monitoringom, stranke su na oglašavanje putem bilborda potrošile najmanje 3,7 miliona KM.

Tokom izborne kampanje, političke stranke u Bosni i Hercegovini potrošile su najmanje 5,9 miliona KM na oglašavanje u elektronskim i štampanim medijima i bilbordima, pokazuju preliminarni rezultati monitoringa koji je proveo “Transparency International BiH” (TIBiH). Od tog iznosa, 2,2 miliona KM koštalo je oglašavanje na televiziji i u printanim medijima. U 70 lokalnih zajednica koje je “Transparency International BiH” obuhvatio monitoringom, stranke su na oglašavanje putem bilborda potrošile najmanje 3,7 miliona KM.

Najviše novca na ovaj vid oglašavanja do sada su potrošili SNSD (1,36 miliona KM), SDA i PDP (po 800 hiljada KM), SDS (oko 600 hiljada KM), Ujedinjena Srpska (više od 370 hiljada KM) i SDP (više od 310 hiljada). S druge strane, nijedna stranka u BiH nije na upit TIBiH dostavila plan troškova izborne kampanje, koji su za prošle izbore prijavljeni u iznosu od više od 10 miliona KM.

Na iznos do kojeg je došao TIBiH, prema procjenama na posmatranom uzorku, treba dodati troškove vanjskog oglašavanja u ostalim opštinama, internet-oglašavanja, izrade reklamnog materijala, kao i troškove predizbornih skupova, kojih je održan veliki broj uprkos mjerama zabrane okupljanja, tako da su troškovi kampanje znatno veći. Posmatrači “Transparency Internationala BiH” do sada su ispratili 974 predizborna skupa, a stranke su 140 puta dijelile poklone ili druge vrste pogodnosti biračima, poput besplatnog prijevoza za sve građane u Brčkom tokom kampanje, koje je dodjeljivala Socijalistička partija, ili besplatnih seroloških testova koje je dijelilo SNSD Banja Luka.

Zabilježen 2.481 slučaj korištenja javnih resursa

Posmatrači “Transparency Internationala BiH” tokom nešto manje od tri mjeseca zabilježili su i 2.481 primjer gdje su javni resursi korišteni za izbornu promociju stranaka i kandidata. Najveći broj zloupotreba odnosi se na intenziviranje javnih radova u predizbornom periodu, jer su za tri mjeseca evidentirana ukupno 983 slučaja, od kojih je 46 posto zabilježeno u posljednjem mjesecu, dok je trajala izborna kampanja. Najveći broj ovih radova zabilježen je u Zenici, Banjoj Luci, Doboju i opštinama Stari Grad i Novi Grad u Sarajevu.

Također, evidentiran je i ukupno 21 primjer plaćenog oglašavanja institucija koje promovišu kandidate, a CIK je izrekao kazne zbog preuranjene kampanje u slučajevima gdje su Bijeljina i Banovići iz budžeta platili izbornu promociju aktuelnim gradonačelnicima. Posljednji takav slučaj zabilježen je u Banjoj Luci, gdje se na bilbordu koji je na godinu dana zakupilo JP DEP-OT, pojavio predizborni plakat direktora tog preduzeća, koji je i kandidat za odbornika. Nakon upita “Transparency Internationala BiH”, bilbord je uklonjen, reklama preduzeća je vraćena, a slučaj je prijavljen CIK-u.

Tokom kampanje, u 32 slučaja oprema javnih preduzeća i institucija korištena je za postavljanje stranačkih plakata i organizacije predizbornih skupova. U Bugojnom su radnici javnog komunalnog preduzeća postavljali plakate kandidata SDA, a radnici elektrodistribucije u Bijeljini i Čelincu postavljali su plakate SNSD-a.

Posmatrači “Transparency Internationala BiH” zabilježili su 270 primjera raspodjele posebnih podsticaja i subvencija koje se najčešće odnose na jednokratne isplate tempirane za predizborni period. Naprimjer, Opština Ugljevik dodijelila je za 350 penzionera jednokratnu pomoć od 100 KM, Opština Pale izdvojila je 20.000 KM iz budžetske rezerve za najugroženije penzionere, Općina Centar Sarajevo je putem udruženja podijelila jednokratnu pomoć ratnim vojnim invalidima od 50 KM, u Foči je dodijeljena jednokratna pomoć penzionerima od 50 KM, a ovakvim izdvajanjima su se stranke redovno hvalile na svojim stranicama u okviru kampanje.

“Transparency International BiH” do sada je CIK-u podnio 94 prijave koje se odnose na kršenje Izbornog zakona i Zakona o finansiranju političkih stranaka. Po prijavama TIBiH, CIK je do sada izrekao 44 kazne u ukupnom iznosu od 45.000 KM zbog preuranjene kampanje, a još se čeka ishod ostalih prijava. Prijave koje se odnose na finansiranje kampanje javnim sredstvima, tek će naknadno biti predmet revizije CIK-a.

Kandidati prisustvovali besplatnim mamografskim pregledima

U protekla tri mjeseca, u 70 lokalnih zajednica zabilježeno je i 86 primjera omogućavanja besplatnih pregleda, lijekova, putovanja i popusta na javne usluge. Aktuelni gradonačelnik Doboja Boris Jerinić, koji je ponovo kandidat za tu funkciju, sa još pet kandidata i funkcionera svoje stranke, prisustvovao je besplatnim mamografskim pregledima koji su organizovanu u Domu zdravlja Doboj. Isti slučaj zabilježen je u Bijeljini, gdje je besplatnim mamografskim pregledima prisustvovao gradonačelnik Mićo Mićić i kandidat za odbornika Igor Novaković. Načelnik općine Centar Nedžad Ajnadžić dijelio je besplatne karte za vožnju Trebevićkom žičarom za korisnike Centra za zdravo starenje, a u Prijedoru je član Predsjedništva BiH Milorad Dodik dijelio rješenja o legalizaciji zemljišta.

Zabilježeno je i 35 slučaja masovnijeg zapošljavanja u javne institucije. Izdvajamo primjer u Gacku, gdje je u toku kampanje Opština raspisala konkurs za prijem 18 pripravnika u isto vrijeme kada je načelnik u predizbornoj debati zvanično saopštio da je 30 posto radnika u opštinskoj administraciji višak.

U protekla tri mjeseca, posmatrači “Transparency Internationala BiH” ispratili su 945 javnih događaja koje su organizovale institucije i javna preduzeća, a na 62 posto tih događaja prisutnima su se obraćali kandidati na lokalnim izborima, što jasno pokazuje njihovu svrhu. Od tog broja, 226 javnih događaja organizovano je povodom otvaranja infrastrukturnih objekata, što dovoljno govori o razmjerama korištenja javnih resursa u kampanji i povećanju javne potrošnje u svrhu predizborne promocije.

Podaci koje je “Transparency International BiH” predstavio su preliminarne procjene, a TIBiH će predstaviti i završni izvještaj koji će, pored navedenih podataka, uključivati i procjene troškova održavanja predizbornih skupova i drugih troškova stranaka u kampanji. Podaci će se porediti s finansijskim izvještajima političkih partija kako bi se utvrdilo da li stranke prijavljuju stvarne troškove te da li su prijavile sve izvore prihoda.

Podaci TIBiH ponovo ukazuju na zloupotrebe javnih resursa koje prolaze bez sankcija, jer zakonski okvir nije jasno definisao mjere za sprečavanje ovakvih pojava i ponovo pokazuju potrebu što hitnijih izmjena Izbornog zakona i Zakona o finansiranju političkih stranaka, koje bi uvele ograničenja za zloupotrebe javnih sredstava u kampanji, te razdvojile stranačke i javne funkcije.

SB