Rad pod naslovom „Systematic Archaeological Investigation of the Ravne Underground Complex in Bosnia and Herzegovina“, autora Dr. Semira Osmanagića, objavljen je u recenziranom međunarodnom naučnom časopisu i donosi rezultate dugogodišnjih terenskih istraživanja u Visokom.
Studija predstavlja sveobuhvatnu analizu kompleksa tunela Ravne, uključujući arheološko kartiranje, dokumentovanje strukture podzemnih prolaza, stratigrafske slojeve, kao i analizu pronađenih artefakata. Ovaj kompleks, koji se nalazi u Bosanskoj dolini piramida u Visokom, sastoji se od razgranate mreže tunela i komora koji su predmet kontinuiranih istraživanja i arheoloških radova od 2006. godine.
Prema rezultatima istraživanja, tokom sistematskih iskopavanja i čišćenja tunela dokumentovani su brojni elementi koji ukazuju na intenzivnu ljudsku aktivnost u podzemnom prostoru. Među njima su zidovi građeni od riječnog oblutka, blokirani prolazi i komore, kao i slojevi materijala koji svjedoče o različitim fazama korištenja tunela kroz historiju.
U kompleksu su pronađeni i različiti arheološki artefakti, uključujući metalne predmete, keramičke fragmente, kao i nalaze koji potiču iz neolitskog, rimskog i srednjovjekovnog perioda. Ovi nalazi ukazuju na dugotrajno i višeslojno korištenje podzemnog prostora.
Poseban doprinos istraživanja predstavlja detaljno kartiranje podzemne mreže tunela, koje pokazuje složenu unutrašnju strukturu i značajan obim ovog arheološkog lokaliteta. Prema autoru studije, takav sistematski pristup omogućava bolje razumijevanje razvoja i funkcije podzemnog kompleksa Ravne u širem historijskom i arheološkom kontekstu.
„Sistematsko arheološko istraživanje podzemnog kompleksa Ravne omogućava da se ovaj lokalitet dokumentuje prema savremenim naučnim standardima i da se njegovi nalazi analiziraju u interdisciplinarnom okviru koji uključuje arheologiju, geologiju i prostornu analizu“, ističe autor.
Podzemni kompleks Ravne danas predstavlja jedno od najaktivnijih arheoloških istraživačkih područja u svijetu, a rezultati ovog rada pružaju novu naučnu osnovu za dalja istraživanja, interpretacije i međunarodnu akademsku diskusiju o ovom jedinstvenom podzemnom sistemu.
