Nasuh Matrakčija: Historičar, putopisac, matematičar, prevodilac, pjesnik, slikar

matrakčija-300x225Nasuh Matrakčija, porijeklom iz Visokog, jedan od najslavnijih Bošnjaka Osmanskog carstva.

U neposrednoj blizini Zavičajnog muzeja u Visokom postoji jedna ulica na L, što se pruža iza kina i spaja s ulicom Zečevića. Već 17 godina zove se Matrakčijina ulica. Rijetki su oni koji znaju da je taj sokak nazvan po jednom od najvećih naučnika i umjetnika s kraja 15. i početka 16. stoljeća, koji je rođen u Visokom, a živio je i stvarao u Turskoj, u doba najvećeg uspona Osmanskog carstva.

Zvao se Nasuh Karađoz bin Abdulah el-Bosnavi. Bio je poznatiji pod imenom Nasuh Matrakči. Podaci govore da je nadimak Matrakči dobio nakon što je stvorio takmičarsku igru sa palicom pod nazivom “Matrak”, što na turskom znači neprocjenjiva i nevjerovatna. Ne zna se tačna godina Matrakčijevog rođenja, ali se zna da je 1481. godine pohađao Enderun školu za genijalce, u koju je išao i sultan Sulejman Veličanstveni, poznat i kao Kanuni (Zakonodavac). U Tursku je stigao nakon što je regrutiran u osmansku vojsku. Fehim Nametak u svojoj knjizi o divanskoj poeziji spominje Matrakčiju, a poznato je da je pisao i ljetopise, slikao je, bavio se kaligrafijom, bio je istaknuti minijaturista. Ukratko, bio je svestrana ličnost, evropski homouniverzalis.

Matrakčijev otac zvao se Abdulah i pretpostavlja se da je imao timare (posjede) kod Jošanice između Sarajeva i Visokog. Inače, u našoj javnosti, čak i u stručnim i naučnim krugovima, Matrakči je poznat veoma malom broju ljudi. S druge strane, njegovi lik i djelo izučavaju se u školama u Turskoj, a spominju ga i sve svjetske enciklopedije, naročito historije umjetnosti.
Matrakči se školovao i u Egiptu, gdje je 1520. pohađao napredne studije iz oblasti vojnih nauka. Dekretom iz 1529. sultana Sulejmana proglašen je u glavnog vezira njegovog doba u sferi umjetnosti ratovanja i metodama korištenja koplja.

Na proslavi povodom sunećenja Mustafe, Mehmeda i Selima, sinova sultana Sulejmana Veličanstvenog na Sultanahmed Atmejdanu 21. juna 1529. demonstrirao je svoj talent kao mašinski konstruktor, kada je konstruirao pokretnu tvrđavu napravljenu od papira, prema kojoj su poslije pravljene sultanove utvrde.

Matrakči je uvršten i u izbor najuglednijih Bošnjaka koje je pod nazivom “Bošnjačkih 500” prije nekoliko godina uradio Rijaset Islamske zajednice u BiH. No, sve su to javnosti manje poznate činjenice, za razliku od Turske, gdje je Matrakčijevo ime i danas cijenjeno i poštovano, baš kao i prije više od pet stoljeća. Nasuh Karađoz bin Abdulah el-Bosnavi umro je 28. aprila 1564. godine u Istanbulu.

Otkrio genijalne metode množenja u matematici

Posebno su značajni Matrakčijevi radovi “Umdet-ul Hisab” i “Dragulj o ratnicima”. Prvo djelo dokazuje da je on otkrio genijalne metode množenja u matematici. Jedan od značajnih rezultata predstavljenih u ovoj knjizi je metoda rešetke, koja se koristila u Enderun školi, u kojoj je predavao skoro 50 godina prije nego što je Džon Naper (John Napier) predstavio tu metodu zapadnom svijetu.
Djelo “Dragulj o ratnicima” značajna je rasprava o ratovanju i ratnim tehnikama početkom 16. stoljeća. Matrakči ju je objavio 1526. godine prije nego što se desila velika Bitka kod Mohača, u kojoj je Sulejman Zakonodavac sa svojom vojskom porazio ugarsku vojsku, predvođenu Ludovigom II. Pretpostavlja se da su u toj bici primjenjivani i savjeti iz Matrakčijeve knjige.

Matrakčijeva značajnija djela
1517. “Ljepota spasitelja i savršenstvo računa” – knjiga matematike posvećena sultanu Selimu I
1533. “Principi računstva” – knjiga posvećena Sulejmanu Veličanstvenom
1537. “Konačišta kroz putovanja kroz dva Iraka”
1538. Knjiga o osvajanju Moldavije
1543. – 1551. Knjiga o Sulejmanu

www.magazinplus.eu