Čajangrad

cajangradLokalitet Čajangrad nalazi se na istočnom rubu uske i strme kose, između sela Malog i Velikog Čajna. Radi se o ruševinama utvrđenja iz srednjeg vijeka. Vidljivi su ostaci jednog zida koji se proteže samim rubom kose u dužini od 30-tak metara, čija struktura je karakteristična za arhitekturu srednjeg vijeka. Usjek (suhojarak) širine 4-6 m i dubine 2-4 m odvaja utvrdu od masiva kose na zapadu. Prostor Čajangrada je zarastao u gustu šikaru, jer se zbog nepristupačnosti decenijama nije krčio. Nekad je ovaj grad imao izgled pravougaonika. Pored toga, u jednom uglu vide se ostaci okrugle kule koja je stajala do ulaza u grad i upravo sa te zapadne strane jedino je bio omogućen ulaz u grad, dok sa ostalih strana to nije bilo moguće. Veoma interesantna je arhitektonska struktura ove kule čiji su temelji dobro očuvani. Ime Čajangrad potiče od staroslavenskog glagola „čajati”, što znači čuvati, a što se povezuje sa funkcijom grada u tom periodu – čuvanje i zaštita lokalnog stanovništva. Smatra se da je ovo utvrđenje imalo funkciju čuvanja važnog puta između Srednjovjekovnog bosanskog kraljevskog grada Visoki i Bobovca. Bosanski grad Čajangrad i vizuelno povezuje lokalitete srednjovjekovnih utvrđenja – gradova Visoki (Visoko), Bobovac (Vareš) i Kozigrad (Fojnica), uz šta se veže običaj paljenja vatri na ovim lokalitetima kao znak signalizacije, obavještenja, upozoravanja o opasnosti, važnim posjetama, opasnostima i sl.) Da se najvjerovatnije radi o kraljevskom gradu svjedoče i dva lokaliteta na južnoj strani koji se i danas zovu Kraljev Do i Kraljevo Guvno (Između ostalih o Čajangradu je pisao H. Kreševljaković, „Stari bosanski gradovi”, Sarajevo 1953. i M.Vego, “Naselja bosanske srednjevjekovne države”, Sarajevo 1957. godine). U podnožju grada je srednjovjekovno groblje sa stećcima i grobnicom kaznaca Nespine,
visokog dostojanstvenika u državnom aparatu stare bosanske države. Ploča kaznaca Nespine po svom natpisu i likovnoj obradi spada među najzanimljivije spomenike srednjovjekovne Bosne. Ploča je od mehkog lapora, dugačka 2,10 m, široka 1,06 m, debela 7-10 cm. Reljef na ploči je duboko urezan i predstavlja lov. Na ploči je uklesan natpis od 7 redova na dijelu slobodnog prostora iznad i između figura i otkriva nam zvanje i ime visokog dvorskog dostojanstvenika. Analizom natpisa bavili su se mnogi naučnici, ali najviše su približili svoja čitanja A. Solovjev, M. Vego i dr. Ibrahim Pašić. Natpis po Vegi glasi: „ U (I) ME VELIKOGA KAZN`CA NES'PINE POZIDA BJELOKA (BILOKA, BELOKA) (BRAT NESPININ) BRTA KAZN'CA NESPINU, SVOGA GOSPODINA I OSTAVI SEBI MJESTO (MISTO, MESTO) POL'G’ (=PORED) SVOJEGA GOSPODINA”. 

Ono što je važno istaći da položaj kaznaca uz bana spada u najvišu funkciju države Bosne za vrijeme banovine . Zadatak kaznaca bio je prikupljanje državnih prihoda – u naturi i u novcu, ali je obavljao i druge političke i vojne poslove.U periodu 2008 / 2009. godine realizovan je Projekat „Reafirmacija srednjovjekovnog lokaliteta Čajangrad” u organizaciji Zavičajnog muzeja Visoko, a u saradnji sa Fondacijom „Mozaik” uz finansijsku podršku Evropske unije. Ovim Projektom obezbijeđen je prilaz utvrdi koja se nalazi na ovom nepristupačnom lokalitetu uz djelomično rješenje infrastrukture i urađena je pristupna signalizacija do lokaliteta po evropskim standardima.

www.visocko-oko.co.ba – Magazin plus